Budownictwo mieszkaniowe ze środków własnych ludności może być realizowane jak budownictwo indywidualne lub spół­dzielcze. Indywidualnym nazywamy budownictwo wtedy, gdy obywatel buduje na własny użytek domek jednorodzinny o po­wierzchni użytkowej nie większej niż 110 m2. Działka budowlana nie powinna w zasadzie przekraczać 600 m2. Budowane domki mogą być pojedyncze, bliźniacze lub szeregowe. Budowa może odbywać się sposobem gospodarczym lub zleconymBudow­nictwo indywidualne może mieć również formę budownictwa powszechnego, np. budowa dla poszczególnych obywateli, i przyzakładowego, np. budowa dla pracowników jed­nego zakładu pracy. Budujący domki indywidualne korzystają z pomocy państwa w zakresie uzyskania działki bu­dowlanej, zaopatrzenia materiałowego, uzyskania typowej doku­mentacji (która nie podlega już zatwierdzeniu przez służbę terenową) oraz instruktażu i nadzoru technicznego. Jeżeli po­wierzchnia użytkowa domku nie przekracza 85 m2, wówczas bu­dujący korzysta z pomocy finansowej państwa. Budownictwo spółdzielcze omówimy bardziej szczegó­łowo. Istnieją dwa rodzaje spółdzielni mieszkaniowych: spółdzielnie mieszkaniowe typu lokatorskiego; spółdzielnie budowlano-mieszkaniowe typu własnościowego. Spółdzielnie typu lokatorskiego budują (lub naby­wają od państwa) przeważnie większe budynki lub całe osiedla. Po ukończeniu budowy spółdzielnie same zarządzają swoimi do­mami i same prowadzą ich administrację. Członkowie tych spół­dzielni nie otrzymują mieszkań na własność, lecz tylko do użyt­kowania. Właścicielem ich jest spółdzielnia. Jeżeli jakiś członek wyprowadza się z mieszkania, wówczas musi wystąpić ze spół­dzielni i otrzymuje zwrot wniesionego wkładu pieniężnego. Opróż­nione mieszkanie spółdzielnia odstępuje nowemu członkowi. Spółdzielnie typu własnościowego mogą budować (lub nabywać) zarówno domy blokowe, jak i jednorodzinne i prze­kazywać je na własność swoim członkom. Mieszkania te mogą być sprzedawane przez poszczególnych członków innym osobom, tak jak inna własność majątkowa, z pewnymi jednak ograni­czeniami. Członkowie spółdzielni obydwu typów ponoszą zasadniczo pełny koszt budowy swoich mieszkań, jednak finansowa pomoc państwa jest dość znaczna. W spółdzielniach typu lokatorskiego kredyt państwowy wynosić może do 85% kosztów budowy. W spółdzielniach typu własnościowego kredyt jest nieco niższy i dla mieszkań o powierzchni do 50 m2 wynosi do 80%, awmiesz- 1 Różnica między budową sposobem gospodarczym i zleconym omó­wiona jest w rozdziale 2.10 (przyp. autora). 3 — Organizacja i ekonomika bud. 33 kaniach o powierzchni od 50 do 85 m2 — do 75% kosztów bu­dowy. W żadnym wypadku kredyt bankowy nie może przekro­czyć ] 25 000 zł na jedno mieszkanie. Chodzi bowiem o to, że państwo, popiera przede wszystkim budowę mieszkań małych i średnich — do 50 m2 powierzchni użytkowej. Przyznana pożyczka jest oprocentowana. Spłaca się ją ratami miesięcznymi. Pierwsza rata jest płatna po upływie roku od daty objęcia mieszkania w posiadanie. W spółdzielniach typu lokatorskiego warunki spłaty są korzystniejsze, spłaca się bowiem pożyczkę w ciągu 40 lat, przy oprocentowaniu 0,2% rocznie, w spółdzielniach typu własnościowego — w ciągu 25 lat, przy oprocentowaniu 1,0% rocznie. Spółdzielnie typu lokatorskiego mają więc bardziej społeczny charakter, przewidziane są raczej dla ludności uboższej. Spół­dzielnie własnościowe przeznaczone są raczej dla ludności za­możniejszej. Dla uzyskania mieszkania spółdzielczego trzeba mieć dość znaczną sumę pieniędzy, która stanowić musi tak zwany wkład początkowy. Aby ułatwić ludności zaoszczędzenie takich sum, Powszechna Kasa Oszczędności (PKO) wprowadziła specjalne mieszkaniowe książeczki oszczędnościowe. Na książeczkę tę wpłaca się co mie­siąc dowolnie zadeklarowaną kwotę aż do osiągnięcia wysokości niezbędnego wkładu początkowego. Korzyści jakie daje PKO oszczędzającym są następujące: Cała znajdująca się na książeczce suma jest oprocentowana w wysokości 3% rocznie. Dwa razy do roku między posiadaczy książeczek miesz­kaniowych rozlosowywana jest pewna ilość premii pieniężnych po 3000 zł. PKO gwarantuje oszczędzającym realność wkładów. Mia­nowicie: w wypadku podrożenia kosztów budowy — do książe­czek dopisywane są odpowiednie kwoty. Na budownictwo mieszkaniowe mogą być również przekazy­wane pewne sumy z funduszów zakładowych, które powstają z nadwyżek finansowych w poszczególnych zakładach pracy. Kwestia ta będzie jeszcze omówiona przy rozpatrywaniu dzia­łalności przedsiębiorstw.